Σχεδόν το 75% των αυτοκτονιών παγκοσμίως αφορά άνδρες, ωστόσο αναζητούν ψυχολογική υποστήριξη πολύ λιγότερο συχνά από τις γυναίκες. Είναι η συζήτηση για τα συναισθήματα κάτι που απωθεί το ανδρικό φύλο ή μήπως το ίδιο το θεραπευτικό σύστημα έχει φτιαχτεί με τρόπο που αγνοεί τις ανάγκες του;
Η ποιοτική μελέτη των Katie Holloway, Martin Seager και John A. Barry (2019), με τίτλο “Are clinical psychologists, psychotherapists and counsellors overlooking the needs of their male clients?” (δημοσιευμένη στο Psychotherapy Section Review), προσπαθεί να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Οι ερευνητές πήραν συνεντεύξεις από 20 έμπειρους ψυχολόγους, ψυχοθεραπευτές και συμβούλους.
Η μελέτη κατέληξε σε ένα κεντρικό συμπέρασμα που περιγράφει μία βασική διαφορά στη θεραπευτική προσέγγιση: είτε λόγω φύσης είτε λόγω ανατροφής, οι άνδρες αναζητούν μια γρήγορη λύση, ενώ οι γυναίκες θέλουν να εξερευνήσουν βαθύτερα τα ζητήματά τους.
Γιατί η άμεση εστίαση στο συναίσθημα μπορεί να απομακρύνει τους άνδρες
Ένα σημαντικό εύρημα της έρευνας είναι η έννοια της «πύλης εισόδου» στη θεραπευτική διαδικασία. Οι έμπειροι θεραπευτές επεσήμαναν ότι οι άνδρες και οι γυναίκες ξεκινούν τη θεραπεία από διαφορετική αφετηρία:
Παρόλο που οι ανάγκες των ανδρών και των γυναικών μπορεί να «συγκλίνουν αργότερα στη θεραπεία – με τους άνδρες να είναι πιο έτοιμοι να επεξεργαστούν βαθιά συναισθήματα – ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να ανοίξει η πόρτα της θεραπείας διαφέρει σημαντικά.
Η Γλώσσα και η ευελιξία του θεραπευτή
Η μελέτη, τονίζει ότι οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας και οι ίδιοι οι θεραπευτές πρέπει να προσαρμοστούν στις ανάγκες των ανδρών και όχι το αντίστροφο.
Μερικές από τις προσαρμογές αποτελούν:
Το παράδοξο των θεραπευτών: γνωστική ασυμφωνία και προκατάληψη βήτα
Ένα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης αφορά τη στάση των ίδιων των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.
Παρόλο που και οι 20 συμμετέχοντες θεραπευτές περιέγραψαν λεπτομερώς τουλάχιστον μία σημαντική διαφορά μεταξύ των φύλων στη θεραπεία, η συντριπτική πλειονότητα (το 80% με 85% του δείγματος, δηλαδή 17 στους 20) δίσταζε να αποδώσει αυτές τις διαφορές στο φύλο. Συχνά χρησιμοποιούσαν εκφράσεις όπως «είναι μια τεράστια γενίκευση, αλλά…» ή προσπαθούσαν να αποδώσουν τις διαφορές αποκλειστικά στην προσωπικότητα ή την κουλτούρα του ατόμου.
Οι ερευνητές εξηγούν αυτό το παράδοξο μέσα από δύο έννοιες:
- Γνωστική Ασυμφωνία: Οι θεραπευτές βιώνουν μια εσωτερική σύγκρουση, όπως περιγράφει η θεωρία του Festinger (1962). Από τη μία πλευρά, η καθημερινή κλινική τους εμπειρία τούς δείχνει ξεκάθαρα ότι οι άνδρες και οι γυναίκες λειτουργούν διαφορετικά στη συνεδρία. Από την άλλη πλευρά, η ακαδημαϊκή τους εκπαίδευση βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην Υπόθεση των Έμφυλων Ομοιοτήτων της Hyde (2005), η οποία υποστηρίζει ότι τα φύλα είναι σχεδόν πανομοιότυπα ψυχολογικά.
- Προκατάληψη Βήτα: Πρόκειται για την τάση να αγνοούμε ή να υποβαθμίζουμε τις διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, μια έννοια που ανέλυσαν οι Hare-Mustin και Marecek (1988). Στη θεωρία, η προσέγγιση αυτή προωθείται ως «ουδετερότητα ως προς το φύλο» με σκοπό την ισότητα. Στην πράξη, όμως, η προκατάληψη βήτα λειτουργεί εις βάρος των ανδρών. Όταν οι θεραπευτικές υπηρεσίες σχεδιάζονται με βάση ένα υποτιθέμενο «ουδέτερο» πρότυπο – το οποίο όμως ιστορικά έχει διαμορφωθεί γύρω από τις γυναικείες προτιμήσεις για λεκτική και συναισθηματική επικοινωνία – οι άνδρες αναγκάζονται να προσαρμοστούν σε ένα σύστημα που δεν ταιριάζει στον δικό τους τρόπο επικοινωνίας και επίλυσης προβλημάτων..
Γιατί αυτό έχει σημασία;
Αν θέλουμε να ενθαρρύνουμε τους άνδρες να αναζητήσουν βοήθεια, πρέπει να προσφέρουμε υπηρεσίες φιλικές προς αυτούς.
Ο παραδοσιακός ανδρικός ρόλος, που προωθεί τη στωικότητα, την προστασία και την προσφορά προς την οικογένεια (Seager et al., 2014), δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προβληματικός ή ως η αποκλειστική αιτία των ψυχολογικών προβλημάτων των ανδρών. Αντίθετα, μπορεί να αξιοποιηθεί θετικά μέσα στη θεραπεία. Μια προσέγγιση προσανατολισμένη στη λύση, που χρησιμοποιεί πρακτικά εργαλεία και σέβεται τον ανδρικό τρόπο επικοινωνίας, μπορεί να κάνει τη διαφορά και να σώσει ζωές.
