Ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά στο γραφείο μου είναι άνδρες που έρχονται, κάθονται απέναντί μου και συνήθως χρειάζονται λίγα λεπτά για να πουν αυτό που τους έφερε σε μένα. Άνδρες υγιείς, δραστήριοι, που παρατηρούν μια παράξενη ασυμφωνία. Η σεξουαλική διέγερση μέσα από μια οθόνη είναι γρήγορη και εύκολη, ενώ τη στιγμή της σεξουαλικής επαφής με το ταίρι τους, το σώμα δεν ανταποκρίνεται με τον ίδιο τρόπο.
Τις περισσότερες φορές είναι το αποτέλεσμα μιας σχέσης εξάρτησης με το ψηφιακό ερέθισμα και η θεραπευτική δουλειά δεν είναι να εξαφανίσουμε το πορνό από τη ζωή τους, αλλά να καταλάβουμε τι ρόλο παίζει και να ενημερώσουμε τι κάνει στο νευρικό τους σύστημα.
Η πορνογραφία από μόνη της δεν είναι επικίνδυνη ούτε τους “καταστρέφει”. Πολλοί άνδρες την ενσωματώνουν στη σεξουαλική τους ζωή χωρίς κάποιο ζήτημα στη σχέση τους ή στην σεξουαλική επαφή. Μπορεί να είναι ένα εργαλείο εξερεύνησης, ένα κοινό ερέθισμα με το ταίρι τους, ή απλά ένα προσωπικό διάλειμμα.
Χρήση vs. Κατάχρηση: Η διαφορά βρίσκεται σε 3 σημεία
- Η απόκρυψη λόγω ενοχής: Ο αυνανισμός είναι μια απολύτως φυσιολογική και ιδιωτική πράξη, για την οποία κανένα άτομο δεν χρειάζεται να απολογηθεί. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η χρήση γίνεται κρυφά λόγω ενοχής, με το άτομο να αναζητά διαρκώς διέξοδο στην οθόνη ως τρόπο διαφυγής, αντικαθιστώντας τη συναισθηματική διαθεσιμότητα στη σχέση.
- Η συχνότητα και η ένταση: όταν η καθημερινή κατανάλωση αντικαθιστά την επιθυμία για πραγματική επαφή.
- Η αδυναμία εναλλαγής: όταν η οθόνη γίνεται το μόνο μέσο για να φτάσει ο άνδρας σε διέγερση και να “τσεκάρει” πως λειτουργεί το πέος του.
Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, αξίζει να δούμε μερικές βασικές διεργασίες που έχουν μελετηθεί και παρατηρηθεί σε άνδρες με παρόμοια εικόνα. Είναι μηχανισμοί που μπορούν να εξηγήσουν την αλλαγή στην απόκρισή του ατόμου και πως επηρεάζεται η διέγερση.
Οι 3 μηχανισμοί που αλλάζουν τη σεξουαλική διέγερση
- Desensitization (απευαισθητοποίηση). Το ντοπαμινεργικό σύστημα του εγκεφάλου προσαρμόζεται στη συνεχή, υψηλή διέγερση. Το πορνό προσφέρει ατελείωτη καινοτομία (όπως είναι οι νέες εικόνες, νέα σενάρια, πολλούς ανθρώπους, κ.α.). Ο εγκέφαλος συνηθίζει και επιζητά αυτό το επίπεδο ερεθίσματος. Στην πραγματική επαφή με το ταίρι σου, η ποικιλία είναι περιορισμένη και η διέγερση δεν «επηρεάζει» τόσο δυνατά το ντοπαμινικό ρολόι με αποτέλεσμα το άτομο να μπορεί να διεγερθεί με πορνογραφικό υλικό, αλλά όχι με το άτομο που έχει απέναντί του.
- Escalation (κλιμάκωση). Με τον καιρό, το ίδιο υλικό παύει να προκαλεί την ίδια ένταση. Αυτό ωθεί πολλούς άνδρες σε πιο ακραίο, πιο σκληρό, ή πιο ταμπού περιεχόμενο, για να ξαναβρούν την αρχική «σπίθα». Όταν αυτό το επίπεδο έντασης γίνεται ο κανόνας, το συντροφικό σεξ μοιάζει «ήπιο» ή «βαρετό». Δεν είναι ότι το ταίρι είναι λιγότερο ελκυστικό, αλλά, είναι ότι οι διεργασίες του εγκεφάλου σου ως προς τη διέγερση αναζητούν ολοένα και περισσότερα ερεθίσματα για να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα.
- Death grip και αισθητηριακή προσαρμογή. Ο ίδιος ο αυνανισμός είναι μια υγιής σεξουαλική έκφραση. Ωστόσο, η μηχανική, επαναλαμβανόμενη χρήση συγκεκριμένης τεχνικής (όπως π.χ. με πολύ σφιχτό κράτημα, γρήγορο ρυθμό, χωρίς λίπανση), μπορεί να αλλάξει προσωρινά την ευαισθησία του πέους. Η πίεση και η τριβή του χεριού είναι πολύ διαφορετικές από την αίσθηση ενός κόλπου, του στόματος ή οποιουδήποτε άλλου σημείου του σώματος ενός ανθρώπου. Όταν το σώμα έχει συνηθίσει σε αυτή την υπερ-έντονη αίσθηση, η συντροφική επαφή μπορεί να νιώθει «λίγη», όχι επειδή το ταίρι κάνει κάτι λάθος, αλλά επειδή οι νευρικές απολήξεις έχουν προσαρμοστεί σε διαφορετικά ερεθίσματα.
Ο φαύλος κύκλος στη σχέση και το άγχος επίδοσης
Το αποτέλεσμα αυτής της αλλαγής στη διέγερση είναι να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που παρασύρει και τους δύο συντρόφους. Όταν η ψηφιακή κατανάλωση παραμένει κρυφή, το ταίρι συνήθως, δεν γνωρίζει την πραγματική αιτία της μειωμένης διέγερσης ή της αποφυγής. Μη γνωρίζοντας τι συμβαίνει, ερμηνεύει τη στάση σου ως προσωπική απόρριψη: «Δεν με θέλει πια», «έχασα την ελκυστικότητά μου», «κάτι φταίει σε εμένα». Αυτό οδηγεί σε συναισθηματική απόσυρση, που με τη σειρά της κάνει το σεξ ακόμα πιο αμήχανο και αγχωτικό.
Από την άλλη, ο άνδρας ως χρήστης συχνά νιώθει ενοχή και ντροπή (όχι για τη σεξουαλικότητά του), αλλά για τη μυστικότητα και την αίσθηση ότι «προδίδει» κάτι. Το άγχος επίδοσης (η σκέψη «θα ανταποκριθώ;») ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Το αίμα απομακρύνεται από τα περιφερειακά όργανα (συμπεριλαμβανομένου του πέους) και κατευθύνεται προς τους μύες. Δεν είναι «ψυχολογικό» με την έννοια της φαντασίας, είναι βιολογικό. Το σώμα αντιδρά στην απειλή, ακόμα κι αν η απειλή είναι η σκέψη «μήπως αποτύχω».
Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει ένα καθολικό “όριο” ή μια συγκεκριμένη ποσότητα πορνογραφίας που να θεωρείται αυτόματα επικίνδυνη. Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η συχνότητα από μόνη της δεν προδικάζει το πρόβλημα. Υπάρχουν άνδρες που βλέπουν πορνό περιστασιακά ή τακτικά και διατηρούν μια εξαιρετική συντροφική σεξουαλική ζωή, ενώ σε άλλους η αυξανόμενη κατανάλωση οδηγεί στη σταδιακή απομάκρυνση από τη συντροφική επαφή.
Έρευνες δείχνουν ότι οι αρνητικές επιπτώσεις εμφανίζονται όταν:
- H χρήση γίνεται παρά τη θέλησή σου (αίσθηση εθισμού),
- H ψηφιακή κατανάλωση αντικαθιστά συστηματικά την επιθυμία για συντροφική επαφή (και όχι ως παράλληλη, ιδιωτική εκτόνωση),
- Yπάρχει σημαντική απόκλιση ανάμεσα σε αυτό που προσφέρει το πορνό και σε αυτό που προσφέρει η σχέση (και υπάρχει συστηματική προτίμηση για το πρώτο).
Για πολλούς, το πορνό είναι απλώς ένα εργαλείο. Για άλλους, γίνεται ένα υποκατάστατο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι «βλέπεις πορνό;» αλλά «τι ρόλο παίζει στην επιθυμία σου για το άτομο που έχεις απέναντί σου;»
Αυτό που περιγράφεται εδώ δεν είναι ένα μόνιμο ζήτημα. Είναι ένα μαθημένο μοτίβο διέγερσης, το οποίο μπορεί να θεραπευτεί. Ο εγκέφαλος έχει την εκπληκτική ικανότητα να προσαρμόζεται και να αναδιαμορφώνεται ανάλογα με τα ερεθίσματα που του δίνουμε. Αντίστοιχα, η στυτική λειτουργία, η διέγερση και η επιθυμία μπορούν να επανεκπαιδευτούν, αν δοθεί αρκετός χρόνος και χώρος.
Πώς βγαίνει ο άνδρας από το αδιέξοδο του πορνό
Το πρώτο βήμα δεν είναι να δαιμονοποιήσει το πορνό ούτε απαραίτητα να προσπαθήσει να το κόψει απότομα. Είναι να κατανοήσει τι ρόλο έχει αποκτήσει στη δική του σεξουαλική ζωή. Όταν η οθόνη έχει γίνει ο βασικός ή μοναδικός τρόπος διέγερσης, όταν χρησιμοποιείται συστηματικά ως διέξοδος από το άγχος ή όταν η επιθυμία και η στύση με το ταίρι αρχίζουν να εξαρτώνται από αυτήν, τότε χρειάζεται να επανεξεταστεί το συγκεκριμένο μοτίβο. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι «λάθος» στον ίδιο. Σημαίνει ότι η σεξουαλική του απόκριση έχει συνηθίσει να λειτουργεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο και μπορεί σταδιακά να αποκτήσει ξανά μεγαλύτερη ευελιξία.
Η αλλαγή δεν έρχεται μόνο μέσα από τη μείωση της πορνογραφίας. Χρειάζεται να ξαναμπεί στο επίκεντρο η πραγματική σεξουαλική επαφή: περισσότερος χρόνος για διέγερση, λιγότερη πίεση για στύση και διείσδυση, περισσότερη προσοχή στις σωματικές αισθήσεις και σταδιακή επανασύνδεση με την επιθυμία και την παρουσία του άλλου. Παράλληλα, χρειάζεται να περιοριστεί η συνεχής προσπάθεια ελέγχου της στύσης. Όσο περισσότερο ο άνδρας παρατηρεί και αξιολογεί αν «λειτουργεί», τόσο περισσότερο απομακρύνεται από την ίδια τη σεξουαλική εμπειρία και ενισχύεται το άγχος επίδοσης.
Τέλος, η στυτική δυσκολία δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην πορνογραφία. Ο ύπνος, το στρες, η σχέση, η φαρμακευτική αγωγή, οι ορμονικοί παράγοντες και η αγγειακή υγεία μπορούν επίσης να επηρεάσουν σημαντικά τη σεξουαλική λειτουργία. Όταν το πρόβλημα επιμένει, η αξιολόγηση από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας (όπως έναν ανδρολόγο και, όταν υπάρχουν ψυχολογικοί ή σχεσιακοί παράγοντες, έναν ψυχολόγο με εξειδίκευση στην ψυχοσεξουαλική υγεία) μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστούν οι πραγματικοί παράγοντες που το συντηρούν.
Στόχος, επομένως, δεν είναι απαραίτητα μια ζωή χωρίς πορνογραφία. Στόχος είναι η σεξουαλική ελευθερία και η δυνατότητα επιλογής: το πορνό να αποτελεί μια επιλογή και όχι τη μοναδική οδό προς τη διέγερση, ενώ η πραγματική επαφή να μπορεί ξανά να αποτελεί πηγή επιθυμίας, απόλαυσης και σύνδεσης.
